Namaz Vesveseleri
iblis namazdaki bazi kimselere de okuduklari dua ve surelerin okunusu hususunda vesvese verir. Kisi ornegin Fatiha suresini okurken "elhamdu elhamdu" diye tekrarlar durur. Boylece namaz adabini cigner seytan bazen seddeyi bastirarak okutmada, bazen fatihanin "magdûbi" kelimesindeki Dad harfinin cikartilmasinda vesvese verir. Birisini gordum bu kelimeyi soylerken Dadin uzerinde oyle duruyordu ki agzindan tukurugu cikiyordu. Halbuki harfi baska harflere benzemeyecek sekilde, oldugu gibi okumaktir. Ama iblis bu kelimeleri bundan oteye goturup harfler uzerine durdurtur ve onlarin okuduklarini anlamaktan alikoyar. Bu vesveselerin hepsi iblistendir. Sehl b. Ebi Umame ona soyle anlatti: Ben ve babam, Enes b. Malik'in (r.) yanina vardik. Sanki yolcu namazi gibi kisa suren hafif bir namaz kildi. Selam verince babam "Allah (c.) sana rahmet eylesin. Acaba bu namazin Rasulullah'in (s.) farz namazi gibi mi yoksa nafile mi kildin?" dedi. O: Bu Rasullullah'in (s.) namazidir. Ondan farkli olarak, sadece bir yerde hata yaptim (ve onun için de sehiv secdesi yapmak zorunda kaldim). Rasullullah (s.) soyle buyururdu: "Kendinize dini zorlastirmayin, sonra Allah da size zorlastirir. cunku bir takim kimseler (Hiristiyanlar) kendilerine zorlastirmislardi; Allah da (c.) onlara zorlastirmisti. iste manastirda yasayanlar. Onlarin kalintilaridir!" dedi. icat ettikleri biz onlara yazmamistik (farz kilmamistik) (Hadid, 27) Osman b. Ebi as der ki: Rasullullah'a (s.) "seytan benimle namazim arasina girdi ve okumami yaniltti." dedim. Buyurdu ki: O "Hanzep" adinda bir seytandir. Onu hissettiginde Allah'a (c.) sigin "Eûzubillahi."yi oku ve sol tarafina hafifce tukur!" soyledigini yaptim, Allah (c.) onu benden defetti.
Niyet Vesveseleri
iblis pek cok abidi de kandirmis ve ona ibadetin sadece niyetten oldugu fikrini empoze etmistir. seytan vesvesesine bir kimse namaz oncesi soyleye geldigi niyetle namazin hangi vakit namazi oldugu kaza mi eda mi yoksa hangi namaz oldugu (Kilinan namaz farz ise bunun hangi vakit namazi oldugunu; eda mi kaza mi oldugu hususunu akildan gecirmek sarttir. Sunnet ve nafilelerde ise bunlar sart degildir. ) gibi hususlari bir arada aklindan gecirmeye ve diliyle soylemeye calisir. Bu aslinda imkansiz bir seydir. Bir kisi alim geldiginde ayaga kalktiginda bunun gibi niyet hazirlamaya kalkissa zorlanacaktir. Bu ornegi bilen kisi niyetin de ne oldugunu ogrenir. Niyetin tekbirden kisa sure oncesinde yapilmasinda bir beis yoktur. Hal boyle iken onu tekbirle bitisik yapmaya calismanin anlami nedir? Kaldi ki niyet ettikten sonra onu bozmadigi surece niyetini tekbirle bitistirmis sayilir.
Tekbir Vesveseleri
Bu vesveselilerden bazisi sanki namazdan maksat sadece tekbirmiscesine tekbiri bin bir guclukle yapip getirdikten sonra namazdan tamamen gafil olur. Akli baska yere gider, dikkati dagilir. Bu bir aldatmacadir ve kisi bundan sunu dusunerek kurtulur: tekbirden maksat namaza girmektir. Ev mesabesinde olan namazi ihmal edipte kapi mesabesinde olan tekbire takilip kalmanin, onunla mesgul olmanin mantigi nedir?
Vacipin Terki
iblisin aldattigi bir takim kimseler asilsiz gerekcelerle ve tevillerle bircok sunnetleri terk etmislerdir. Bunlardan bazisi cemaatte ilk safi terk eder ve "onemli olan kalplerin Allah'a yakin olmasidir." der. Bazisi namazda el baglamaz ve "Kalbimde olmadigi hakkinda husulu gorunmek istemiyorum" der. Bazisi buyuk kisilerden her iki hareket de rivayet edilmistir. Bu, bilgi kitliginin sebep oldugu Buhari ve Muslim'in Ebû Hureyre (r.) kanaliyla rivayet ettigi bir hadiste Rasullullah (s.) soyle buyurmustur: "insanlar ezandaki ve ilk saftaki fazileti bilseler ve (bunlarin sevabini) yakalamada kur'a cekme zorunda kalsalardi kur'a cekerlerdi!" Muslim'in Ebû Hureyre (r.) kanaliyla rivayet ettigi bir baska hadiste Rasullullah (s.) "Erkeklerin en hayirli safi ilki, en kotusu sonuncusudur." buyurmustur. Eller sadece ayakta baglanir. Tesehhud halinde ise diz uzerine konur. Bu kimseler bu tur seyleri adet haline getirmislerdir. iblis bunlari oyle aldatir ki, bilmeden bircok vacipleri terk ettikleri olur. Bazisi imam selam verirken kendisinin okumasi vacip olan dualari okumadigi halde onunla birlikte selam verir. Halbuki bu imamin sorumlulugunu ustlenip cemaatin soylemesine gerek olmayan seyler degildir. (Hanefilere gore son tesehhude tesehhud miktari oturmakla namaz olur. Salavatlardan sonra "rabbena atina" gibi dualar sunnettir.) iblisin aldattigi baska kimselerde namazlari cok uzun kilar, dua ve sureleri cok uzun okurlar, boylece namazlardaki sunnetleri terk ederler ve mekruh islerler. ibadet duskunu birini gordum: gunduz vakti nafile namazini sesli kiliyordu. Ona "Gunduz namazda sesli okumak mekruhtur" dedim. Bana "Sesli okumak suretiyle uyku basmasina engel olmaya calisiyorum" dedi. Ben "Sabaha kadar uyumayi sunnetleri terk etmen olmaz. Seni uyku bastirdiginda hemen uyu. cunku bedenin senin uzerinde hakki vardir." dedim.
Gece Namazi Vesveseleri
iblis bazi abidleri de gece namazini cok uzun kildirmak suretiyle aldatir. Onlardan bazisi gece boyunca namaz kilar. Kildigi gece ve duha namazlarina farz namazlarindan fazla sevinir. Bu kisi sabah namazi oncesi bitkin duser boylece bazen sabah namazini kacirir. Veya kalkip namaza hazirlik yapana kadar cemaatle namazi kacirir. Veya bitkin ve yorgun sabahladigindan ailesinin gecimi için calismaya takati kalmaz. Huseyin Kazvini adinda bir abid bir hoca gordum. Gunduz vakti Mansur caminde cokca yuruyup dururdu. Yurumesinin sebebini sordum, "uymamak için" dediler. Dedim ki bu ser'an ve aklen cahilce bir harekettir. cunku Rasullullah (s.) Nefsinin senin uzerinde hakki vardir. Hem (gece namazina) kalk, hem de uyu." buyurmustur. Rasullullah (s.): "Orta yoldan ayrilmayin. cunku her kim dine galebe calmaya calisirsa o kendisine galebe calar (Yani sonunda aciz kalir hepsinin ustesinden gelmesi imkansizdir.)" Enes b. Malik'ten rivayet edildigine gore Rasullullah (s.) bir gun mescide girdive iki sutun arasinda cekilmis bir ip gordu "Bu nedir?" diye sordu. "Bu ip Zeynep'indir. O burada namaz kiliyor. Gevsediginde veya tembellestiginde ona tutunuyor." dediler. Rasullullah (s.): "Onu cozun" buyurdu. Sonra "Dinc oldugunuz vakitte namaz kiliniz. Yoruldugunuzda veya gevsediginizde oturunuz." buyurdu. aise (r.) den rivayet edildigine gore Rasullullah (s.) soyle buyurmustur: Sizden birini uyku bastirdiginda uykusu gidinceye kadar yatip uyusun. Uykulu uykulu namaz kildiginda olabilir ki istigfar ediyorum derken kendine sover!" Bu sahih bir hadistir. Buhari ve Muslim rivayet etmistir. Bir onceki hadisi de sadece Buhari rivayet etmistir. Bu hareketin aklen cahillik olduguna gelince; uyku zayiflayan bedeni yeniler. Kisi ihtiyac duydugu vakitte uykuyu defetmeye calisirsa bu onun bedenine veya aklina olumsuz etki eder. Velhasil cahillikten Allah'a (c.) siginiriz! Birisi ancak ben seleften bazi kimselerin geceyi ibadetle ihya ettiklerini soyledim. Derse cevaben deriz ki: onlar bunu tedrici olarak yaptilar, sonunda bunu rahatlikla yapabilir duruma geldiler. Boylece onlar sabah namazini cemaatle kilacaklarina guveniyorlardi. Kaylûle (gunduz) uykusunu da uyurlar, boylece gece için guc kazanirlardi. Ayrica az yerlerdi. Bunlardan dolayi onlarin bu hareketleri dogrudur. Kaldi ki bize Rasullullah'in (s.) hic uyumaksizin sabaha kadar namaz kildigina dair hicbir rivayet ulasmadi. Her halukarda, uyulmasi gereken Rasullullah'in (s.) sunnetidir. iblis gecelerini ihya eden bu kimselerden bazilarini kandirdi da gunduz bunu insanlara anlatmalarini sagladi. Onlardan kimi, o vakitte uyanik oldugunu ogrensinler diye "Filan muezzin ezani su vakitte okudu" der. Bu kimse riyadan kurtulsa dahi yaptigi hareketin acacagi en kucuk zarar; ibadetini gizli olandan acik olana donusturmesi, boylece sevabini azaltmasidir.
Gosteris Namazi
iblis bazilarini da namaz ve baska ibadetler için mescide inzivaya cekilmekle aldatmistir. insanlar bunlari bilirler, yanlarina gelip onlar gibi namaz kilarlar. Halleri insanlar arasinda yayilir meshur olurlar, meshur olurlar. Bu iblisin hilelerindendir. Nefis ibadet için bundan guc alir. cunku hareketinin insanlar tarafindan duyuldugunu ve kendisine ovguler yagdirildigini bilir. Zeyd b. Sabit'ten rivayet edildigine gore Rasullullah (s.) soyle buyurmustur: "Kisinin kildigi en faziletli namaz evinde kildigi namazdir. Ancak farz namazlar mustesna" Bu hadisi Buhari ve Muslim rivayet etti. Amir b. Abdikays insanlarin kendilerini namaz kilarken gormelerinden hoslanmaz ve her gun bir rekat nafile namaz kildigi halde Hicbirini camide kilmazdi. ibni Ebi Leyla da namaz kilarken biri yanina girecek olsa hemen yatardi.
1